Turecka spójka: przeszłość, informacja zasłyszana, warunek i tło

Zasada

İdi umieszcza stan w przeszłości. İmiş przedstawia go jako informację zasłyszaną, wywnioskowaną lub właśnie odkrytą; czas wynika z kontekstu. İse wprowadza warunek, a iken tło czasowe innego zdarzenia: sessizdi, sessizmiş, sessizse, sessizken. Poprawny jest też zapis rozdzielny: sessiz idi, sessiz imiş, sessiz ise, sessiz iken. Formy łączne podlegają harmonii samogłoskowej, ale -ken zachowuje swoją samogłoskę. Po samogłosce pojawia się y, jak w hastayken. Końcówki osobowe stoją po odmienionej spójce: hazırdım, hazırmışım, hazırsam. İken nie ma własnej końcówki osobowej. Orzeczenie imienne przeczymy przez değil: sıcak değilmiş. W pytaniu boş muydu? spójka przeszła występuje po oddzielnie pisanej partykule pytającej. Może też następować po formie czasownika: çalışıyor idi → çalışıyordu. W zwykłym zdaniu oznajmującym w trzeciej osobie czasu teraźniejszego spójka może być niewidoczna (oda boş); przyszłość wymaga olmak (boş olacak).

Przykłady

• Dün koridor oldukça sessizdi.Wczoraj na korytarzu było dość cicho.
• Bugün atölye kapalıymış.Podobno warsztat jest dziś zamknięty.
• Gençken her hafta yüzerdik.W młodości pływaliśmy co tydzień.
• Bu raf sağlamsa kutuları buraya koyalım.Jeśli ta półka jest wytrzymała, postawmy tutaj pudełka.
• Çorba henüz sıcak değilmiş.Podobno zupa nie jest jeszcze gorąca.
• Dün bu oda boş muydu?Czy ten pokój był wczoraj pusty?
• Biz geldiğimizde jeneratör çalışıyordu.Kiedy przyszliśmy, generator pracował.
• Yarın bütün sandalyeler temiz olacak.Jutro wszystkie krzesła będą czyste.

Uważaj

Nie tłumacz imiş automatycznie jako „był”: Bugün atölye kapalıymış może przekazywać wiadomość o dzisiejszym zamknięciu. Sağlamsa stawia wytrzymałość półki jako warunek, a sağlamken wskazuje okres, w którym półka jest lub była wytrzymała.

Spróbuj samodzielnie

1. Uzupełnij Dün depo ___ . słowem boş: magazyn był wczoraj pusty. Wpisz tylko brakujące orzeczenie.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   boştu / boş idi

   boştu / boş idi: magazyn był pusty wczoraj. W zapisie łącznym po bezdźwięcznym ş występuje t, a po samogłosce o wybieramy u.

2. Uzupełnij Şimdi salon ___ . słowem sessiz: ktoś z pracy właśnie powiedział, że w sali jest teraz cicho. Zaznacz, że to informacja zasłyszana. Wpisz tylko orzeczenie.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   sessizmiş / sessiz imiş

   sessizmiş / sessiz imiş: wiadomość pochodzi od kogoś z pracy; şimdi wskazuje, że cisza panuje teraz. Sama spójka nie przesuwa tego stanu w przeszłość.

3. Uzupełnij Oda ___ pencereyi açalım. słowem sıcak: zaproponuj otwarcie okna pod warunkiem, że w pokoju jest gorąco. Wpisz brakującą formę warunkową.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   sıcaksa / sıcak ise

   sıcaksa / sıcak ise: otwarcie okna zależy od tego, czy w pokoju jest gorąco. Sıcakken umieszczałoby zdarzenie w czasie trwania tego stanu.

4. Uzupełnij Çocuklar ___ televizyonu açmadık. słowem hasta: nie włączyliśmy telewizora, gdy dzieci były chore. Wpisz tylko brakujące wyrażenie.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   hastayken / hasta iken

   hastayken / hasta iken: choroba dzieci stanowi tło tego, że nie włączyliśmy telewizora. W zapisie łącznym po a potrzebne jest y, a -ken pozostaje bez zmian.

Użyj tego dzisiaj

Opisz jeden pokój na cztery sposoby: jego wczorajszy stan, nową wiadomość o nim, warunek korzystania z niego oraz zdarzenie z czasu, gdy był pusty. Dodaj określenia czasu i uzasadnij wybór każdej formy.