geçmek: voorbijgaan, oversteken, slagen

Het idee

Geçmek betekent ergens langs of doorheen gaan, voor een examen slagen en, van de tijd gezegd, verstrijken. Wat je passeert staat in de ablatief: köprüden geçiyorum, yoldan geçtik, sınavdan geçtim. Om aan de overkant te komen kan ook de accusatief: yolu geçmek. De tijd heeft geen naamval nodig: zaman geçiyor. De stam geç eindigt op de stemloze ç, dus de verleden tijd begint met t (geçtim), en -ecek maakt van zijn k een ğ voor een klinker (geçeceğim). De ontkenning zet -mi- voor -yor: geçmiyorum. Dezelfde letters schrijven ook geç, „laat”, een ander woord.

Voorbeelden

• Dün sınavdan geçtim.Gisteren ben ik voor het examen geslaagd.Voor het halen van een examen staat geçmek met de ablatief: sınavdan geçmek. De v van sınav is stemhebbend, dus het achtervoegsel begint met d.
• Otobüs bu yoldan geçmiyor.De bus rijdt niet over deze weg.De weg waarlangs je gaat staat in de ablatief: yoldan. De ontkenning zet -mi- voor -yor: geçmiyor.
• Yarın Ankara'dan geçeceğiz.Morgen komen we door Ankara.De k van -ecek wordt ğ voor de klinker van -iz: geçeceğiz. De apostrof scheidt de plaatsnaam van -dan.
• Zaman çok çabuk geçiyor.De tijd gaat heel snel voorbij.Als de tijd verstrijkt, heeft geçmek geen naamvalsuitgang: zaman geçiyor.
• Geçen hafta köprüden geçtik.Vorige week zijn we over de brug gegaan.Geçen hafta betekent vorige week: geçen is een vorm van geçmek vóór een zelfstandig naamwoord en gaat boven dit niveau uit. Leer het voorlopig als vaste uitdrukking.
• Çocuklar yolu dikkatle geçti.De kinderen staken voorzichtig de weg over.Met de accusatief (yolu) betekent geçmek aan de overkant komen; met yoldan langs de weg gaan. Beide komen gewoon voor.
• Geçmiş olsun!Beterschap!Je zegt het tegen iemand die ziek is of pech heeft gehad; letterlijk: moge het voorbij zijn. Geçmiş is een andere vorm van geçmek die later in de cursus komt.
• geçiyorumik kom langsgeç·iyor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: nu bezig·um-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn
• geçeceğizwij komen langsgeç·eceğ-ecek / -acak: de toekomende tijd·iz-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn
• geçtilerzij kwamen langsgeç·ti-di, -dı, -du, -dü, -ti: de verleden tijd (geldi, yaptı)·lerPersoonsuitgangen van de verleden tijd: -m, -n, -k, -niz, -ler

Let op

„Voor het examen slagen” verleidt tot sınavı geçtim; gebruikelijk is sınavdan geçtim. En geçmek betekent niet „tijd doorbrengen”: „ik bracht de vakantie aan zee door” zeg je met het andere werkwoord geçirmek (tatili denizde geçirdim), dat later in de cursus wordt gevormd.

Probeer het zelf

1. Voeg aan köprü (brug) de naamval toe die geçmek vraagt voor de route: over de brug gaan.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   köprüden

   köprüden: köprü eindigt op een klinker en de laatste klinker ü is voorklinker, dus de ablatief is -den zonder tussenletter.

2. Voeg aan yol (weg) dezelfde naamval toe: langs de weg gaan.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yoldan

   yoldan: yol eindigt op de stemhebbende l, dus het achtervoegsel begint met d, en de achterklinker o geeft -dan.

3. Schrijf de verleden tijd van geçmek voor ben (ik): ik kwam langs.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   geçtim

   geçtim: de stam eindigt op de stemloze ç, dus de verledentijdsuitgang begint met t; de voorklinker e geeft -ti, en -m staat voor ben.

4. Schrijf de toekomende tijd van geçmek voor biz (wij): wij komen langs.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   geçeceğiz

   geçeceğiz: de stam eindigt op een medeklinker, dus -ecek komt er direct achter, en zijn k wordt ğ voor de klinker van -iz.

Gebruik het vandaag

Schrijf drie zinnen over een route die je neemt: een met -den geçmek voor een plaats die je passeert, een over een examen, een over verstrijkende tijd. Controleer of elke plaats in de ablatief staat.