Aoryst czy czas teraźniejszy ciągły: -ir czy -iyor

Zasada

Przez -iyor mówisz o tym, co dzieje się teraz lub w tym okresie (yağıyor, çalışıyorum), oraz o planie już ustalonym (yarın gidiyorum). Aoryst -ir służy do nawyków, ogólnych faktów i uprzejmych propozycji: içer, yağar, kaynar, Kahve içer misin?

Przykłady

• Şimdi yağmur yağıyor.Teraz pada deszcz.
• Kışın burada çok kar yağar.Zimą pada tu dużo śniegu.Aoryst opisuje to, co ogólnie dotyczy miejsca i pory roku, więc yağar nie znaczy tu, że śnieg pada w tej chwili.
• Babam şimdi çay içiyor.Mój tata pije teraz herbatę.
• Babam her sabah çay içer.Mój tata pije herbatę każdego ranka.
• Kahve içer misin?Napijesz się kawy?Pytanie w aorystie to zwykła uprzejma propozycja. Zależnie od sytuacji może też pytać, czy w ogóle pijesz kawę.
• Kahve içiyor musun?Pijesz teraz kawę?Z -iyor pytanie dotyczy tej chwili: czy właśnie pijesz kawę? To nie jest propozycja.
• Bu hafta çok çalışıyorum.W tym tygodniu dużo pracuję.-iyor obejmuje okres wokół chwili obecnej, nie tylko tę sekundę. Çalışırım opisywałoby twoje życie zawodowe w ogóle.
• Su yüz derecede kaynar.Woda wrze w stu stopniach.
• Yarın Ankara'ya gidiyorum.Jutro jadę do Ankary.-iyor ze słowem czasu takim jak yarın jest częste przy już ustalonym planie. Końcówka czasu przyszłego -ecek ma własną lekcję.

Uważaj

Aoryst nie oznajmia, że coś dzieje się w tej chwili: Şimdi yağmur yağar nie znaczy „teraz pada deszcz”. Odwrotnie, Su yüz derecede kaynıyor brzmi jak pojedyncze zdarzenie, a nie reguła. W mowie -iyor pojawia się też przy nawykach (Her sabah çay içiyorum), więc aoryst jest tam po prostu formą neutralniejszą.

Spróbuj samodzielnie

1. Ktoś właśnie czyta książkę. Użyj -iyor w 3. osobie: okumak (czytać).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okuyor

   okuyor: şu an (w tej chwili) wskazuje na czynność trwającą teraz, więc -iyor; oku kończy się samogłoską, dlatego końcówka traci pierwszą samogłoskę i staje się -yor.

2. Słońce wschodzi na wschodzie. Użyj aorystu w 3. osobie dla faktu zawsze prawdziwego: doğmak (wschodzić).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   doğar

   doğar: to, że słońce wschodzi na wschodzie, jest zawsze prawdą, więc aoryst; jednosylabowy temat doğ po tylnej samogłosce o przyjmuje -ar.

3. Na dworze właśnie pada śnieg. Użyj -iyor w 3. osobie: yağmak (padać, o deszczu lub śniegu).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yağıyor

   yağıyor: śnieg pada w tej chwili, więc -iyor; ostatnia samogłoska a w yağ jest tylna i niezaokrąglona, więc w końcówce stoi ı.

4. Proponujesz komuś kawę: „Napijesz się kawy?” Wpisz czasownik w aorystie przed misin: içmek (pić).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   içer

   içer: uprzejma propozycja ma aoryst, a nie -iyor; jednosylabowy temat iç po przedniej samogłosce przyjmuje -er, a misin pozostaje osobnym wyrazem.

Użyj tego dzisiaj

Napisz cztery zdania o swoim dniu: dwa o tym, co dzieje się teraz, i dwa o tym, co zwykle robisz. Przy każdym wybierz -iyor lub -ir i sprawdź okolicznik czasu.