inmek: wysiadać i schodzić

Zasada

Temat in- kończy się dźwięczną spółgłoską n i ma samogłoskę przednią i, dlatego dochodzą końcówki -iyor, -di i -ecek: iniyorum, indim (z d, nie z t) i ineceğim (k w -ecek przed samogłoską w -im zmienia się w ğ). Przeczenie to inmiyorum. To, co się opuszcza, stoi w ablatywie: otobüsten inmek, trenden inmek. Przystanek, na którym się wysiada, stoi w lokatywie (durakta), a miejsce lub wartość, do których się dociera, np. przy lądującym samolocie albo spadającej temperaturze, w celowniku: Ankara'ya, sıfıra. Czasownik nie ma dopełnienia; żeby coś znieść na dół, potrzeba indirmek.

Przykłady

• Ben bir sonraki durakta ineceğim.Wysiądę na następnym przystanku.Przystanek, na którym się wysiada, stoi w lokatywie: durakta, z -ta, bo k jest bezdźwięczne. Zaimek ben można pominąć, bo -im już mówi „ja”.
• Biz dün akşam trenden indik.Wczoraj wieczorem wysiedliśmy / wysiadłyśmy z pociągu.To, z czego się wysiada, stoi w ablatywie: trenden, nie trende. Czas przeszły od in- to indik, z d, bo n jest dźwięczne; po spółgłosce bezdźwięcznej byłoby t.
• Çocuk her sabah merdivenden iniyor.Dziecko schodzi co rano po schodach.Inmek znaczy też schodzić w dół, a to, po czym się schodzi, stoi w ablatywie: merdivenden. Her sabah (co rano) może też stać na początku zdania.
• Uçak Ankara'ya inecek.Samolot wyląduje w Ankarze.Dla samolotu inmek znaczy lądować, a miejsce, do którego dociera, stoi w celowniku: Ankara'ya. K w -ecek zostaje, bo nie następuje po nim żadna końcówka.
• Gece sıcaklık sıfıra indi.W nocy temperatura spadła do zera.Inmek mówi też, że wartość spada, a osiągnięta wartość stoi w celowniku: sıfıra, z -a, bo ostatnia samogłoska w sıfır jest tylna.
• Neden inmiyorsun?Dlaczego nie wysiadasz?Przeczenie -mi- stoi między tematem a -yor: in-mi-yor-sun. Zaimek pytajny neden (dlaczego) stoi zwykle na początku.
• iniyorumwysiadamin·iyor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: właśnie teraz·um-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• ineceğimwysiądęin·eceğ-ecek / -acak: czas przyszły·im-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• otobüstenz autobusuotobüs·ten-den / -dan / -ten / -tan: z, od

Uważaj

Nie mów otobüste inmek ani otobüse inmek w znaczeniu „wysiąść z autobusu”: to, co się opuszcza, stoi w ablatywie, czyli otobüsten inmek. Czasownik przeciwny, binmek (wsiadać), wymaga celownika: otobüse binmek. Pisz też iniyorum, nigdy inyorum (końcówka -iyor zachowuje swoją samogłoskę) ani inıyorum (samogłoska tematu jest przednia, więc i, a nie ı).

Spróbuj samodzielnie

1. Wysiadam tutaj. Dodaj do tematu in- końcówkę czasu teraźniejszego ciągłego dla ben.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   iniyorum

   iniyorum: temat kończy się spółgłoską, więc -iyor dochodzi od razu, z przednią samogłoską i; -um oznacza „ja”.

2. Wczoraj wieczorem wysiedliśmy / wysiadłyśmy. Dodaj do tematu in- końcówkę czasu przeszłego dla biz.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   indik

   indik: n jest dźwięczne, więc czas przeszły zaczyna się od d, nie od t; przednia samogłoska i daje -di, a -k oznacza „my”.

3. Na którym przystanku wysiądziesz? Dodaj do tematu in- końcówkę czasu przyszłego dla sen.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   ineceksin

   ineceksin: przednia samogłoska daje -ecek; k zostaje, bo -sin zaczyna się od spółgłoski i nic go nie zmiękcza.

4. Dodaj do vapur (prom) ablatyw: wysiąść z promu.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   vapurdan

   vapurdan: opuszczasz prom, więc ablatyw; vapur kończy się dźwięczną r, stąd d, a tylna samogłoska u daje -dan.

Użyj tego dzisiaj

Napisz cztery zdania o podróży: czas teraźniejszy, przeszły, przyszły i jedno zdanie przeczące. Sprawdź, czy każdy pojazd, który opuszczasz, ma końcówkę ablatywu.