uçmak: latać

Zasada

Temat uç- kończy się spółgłoską, a jego ostatnia samogłoska to tylna zaokrąglona u, więc -iyor zmienia się w -uyor: uçuyorum. Końcowe ç jest bezdźwięczne, dlatego końcówka czasu przeszłego zaczyna się od t: uçtum. W czasie przyszłym -acak przed samogłoską zmiękcza się do -acağ- (uçacağım), ale ç tematu zostaje. Miejsce, z którego się leci, ma -den (pencereden), a cel ma -e (İzmir'e).

Przykłady

• Kartal dağın üstünde uçuyor.Orzeł leci nad górą.Dağın üstünde znaczy „nad górą”: góra dostaje dopełniacz -ın, a üstünde niesie miejscownik. Czasownik zostaje na końcu.
• Serçe pencereden uçtu.Wróbel wyleciał przez okno.Pencereden używa ablatywu -den dla miejsca, które się opuszcza. Czas przeszły to uçtu: po bezdźwięcznym ç końcówka zaczyna się od t, nie od d.
• İzmir'e yarın sabah uçacağım.Jutro rano polecę do Izmiru.Cel lotu stoi w celowniku: İzmir'e, z apostrofem po nazwie. Zaimek wypada, bo -ım już mówi „ja”. W -acak litera k przed samogłoską zmiękcza się do ğ.
• uçuyorumlecęuç·uyor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: właśnie teraz·um-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmyPo tylnej zaokrąglonej samogłosce u końcówka czasu teraźniejszego -iyor zmienia się w -uyor: uç-uyor-um.
• uçtumleciałem / leciałamuç·tu-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·mKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -lerTemat kończy się bezdźwięcznym ç, więc końcówka czasu przeszłego zaczyna się od t i po u jest zaokrąglona: uç-tu-m.
• uçacağımpolecęuç·acağ-ecek / -acak: czas przyszły·ım-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmyTylna samogłoska u daje -acak, a jego k przed samogłoską ı zmiękcza się do ğ. Litera ç tematu się nie zmienia.
• Uçmaktan korkuyorum.Boję się latać.Forma podstawowa uçmak może przyjąć przypadek jak rzeczownik. Korkmak wymaga ablatywu, a po k końcówka brzmi -tan: uçmaktan. To krótka zapowiedź późniejszego tematu.
• Tatil çok çabuk uçtu.Wakacje przeleciały bardzo szybko.Uçmak mówi się też o szybko mijającym czasie, jak po polsku „przeleciało”. Tatil jest podmiotem i nie potrzebuje końcówki.

Uważaj

Nie używaj dźwięcznej końcówki przeszłej z innych czasowników: uçdum jest błędne, poprawnie jest uçtum. Zmiękcza się tylko k końcówki przyszłej; ucacağım jest błędne, temat zachowuje ç w uçacağım.

Spróbuj samodzielnie

1. Podaj formę czasu teraźniejszego dla ben (ja): lecę.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   uçuyorum

   uçuyorum: ostatnia samogłoska uç- to tylna zaokrąglona u, więc -iyor zmienia się w -uyor; -um oznacza ben.

2. Podaj formę czasu przeszłego dla ben (ja): leciałem / leciałam.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   uçtum

   uçtum: ç jest bezdźwięczne, więc końcówka czasu przeszłego zaczyna się od t i po u jest zaokrąglona; -m oznacza ben.

3. Podaj formę czasu przyszłego dla biz (my): polecimy.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   uçacağız

   uçacağız: tylna samogłoska u daje -acak, a jego k przed samogłoską -ız zmiękcza się do ğ; ç tematu się nie zmiękcza.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zdania o ptaku, samolocie lub własnej podróży: jedno w czasie teraźniejszym, jedno w przeszłym i jedno w przyszłym. Wyjaśnij, dlaczego każda końcówka ma taki kształt.