elma: belirtili ve belirtisiz nesne

Temel fikir

Belirtisiz nesne eksiz kalır: elma yedim. İkisinin de bildiği belirli nesne belirtme durumu alır: elmayı yedim; ünlüyle biten ad y kaynaştırması ister. Sayıdan sonra ad çoğul olmaz: üç elma.

Örnekler

• Her sabah elma yiyorum.Belirtisiz nesne eksiz kalır: belirli bir elma kastedilmiyorsa elma yiyorum denir, elmayı yiyorum denmez.
• Elmayı masaya koyuyorum.İkisinin de bildiği belirli elma belirtme durumu alır. Ünlüden sonra y kaynaştırması gelir: elma + y + ı. Masaya, masa sözcüğünün yönelme durumudur.
• Sepette üç elma var.Sayıdan sonra ad tekil kalır: üç elma, üç elmalar değil. Sepette, sepet sözcüğünden gelir: p ötümsüz olduğu için ek -te olur.
• elmalarımızdanelma·larÇoğul eki: -ler / -lar·ımızİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müz·danAyrılma durumu eki: -den / -dan / -ten / -tan
• elmayıelma·yıBelirtme durumu eki: -i / -ı / -u / -ü
• elmalıelma·lıSahip olma eki: -li / -lı / -lu / -lü
• Elmanın tadı çok güzel.Bağı iki ek kurar: elma sözcüğündeki ilgi eki -nın (ünlüden sonra n kaynaştırması) ve tat sözcüğündeki iyelik eki -ı; t ünlü önünde yumuşayıp d olduğu için tadı olur.
• Bir bardak elma suyu istiyorum.Elma suyu bir ad tamlamasıdır: ilk ad eksiz kalır, ikinci ad iyelik eki alır (su → suyu). Elmanın suyu ise belirli bir elmanın suyu anlamına gelir.
• Bahçemizde yaşlı bir elma ağacı var.Aynı tamlama yapısı elma ağacı verir: ikinci ad -ı alır ve ağaç sözcüğünün sonundaki ç ünlü önünde c olur. Bir, sıfattan sonra gelir: yaşlı bir elma ağacı.

Dikkat et

Öğrenciler sayıdan sonra çoğul eki getirir: üç elmalar yanlıştır, doğrusu üç elma. Her nesneye -yı ekleme eğilimi de sıktır; nesnenin tanıdık, belirli bir elma olup olmadığını sorun.

Kendin dene

1. Tabaktaki belirli elmayı yediğinizi anlatan cümleyi tamamlayın: elma sözcüğüne uygun eki getirin.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   elmayı

   elmayı: tabaktaki elma belirli olduğu için belirtme durumu eki gerekir; ünlüden sonra y kaynaştırması ve kalın ünlüye uyan ı gelir.

2. Sayıdan sonra gelen elma sözcüğünü çoğul eki olmadan yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   elma

   elma: dört sayısından sonra ad tekil kalır.

3. elma sözcüğünü ilgi durumunda yazın; sonraki sözcük iyelik ekini taşıyor.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   elmanın

   elmanın: ilgi durumu eki ünlüden sonra -nın olur; tadı sözcüğü iyelik ekini taşır.

4. elma sözcüğüne 'ile birlikte' anlamı veren eki getirerek turta için sıfatı yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   elmalı

   elmalı: -lı eki 'ile birlikte' anlamı verir; son ünlü kalın olduğu için -lı gelir.

Bugün kullan

Öğrencilerden yedikleri meyvelerle ilgili dört cümle yazmalarını isteyin: ikisi belirtisiz, ikisi belirtili nesneyle. Her seçimin gerekçesini sorun.