bilmek: feiten weten, mensen niet

Het idee

Bilmek betekent iets weten of kunnen: cevabı biliyorum, yüzmeyi biliyorum, Almanca biliyorum. De stam bil- eindigt op een medeklinker, dus de tegenwoordige tijd krijgt de volle -iyor: biliyorum. Ontkennend is het bilmiyorum, verleden bildim, ontkennend verleden bilmedim.

Voorbeelden

• Ben cevabı biliyorum.Ik ken het antwoord.
• Sen onun adını biliyor musun?Weet jij zijn naam?Het voornaamwoord sen mag wegvallen, en mi wordt los geschreven: Onun adını biliyor musun? De naam is het lijdend voorwerp en staat dus in de accusatief: adını.
• Annem üç dil biliyor.Mijn moeder spreekt drie talen.Bij een onbepaald voorwerp zoals dil laat je de accusatief weg: üç dil biliyor.
• Ben o soruyu bilmedim.Ik wist die vraag niet.In de verleden tijd zegt bilmedim dat je het antwoord op dat moment niet paraat had, zoals bij een examenvraag. De stam bil- blijft en -me- komt voor -di.
• Ben yüzmeyi biliyorum.Ik kan zwemmen.Om te zeggen dat je iets kunt, gebruik je het werkwoord als zelfstandig naamwoord op -me met de accusatief: yüz-me-yi. De y scheidt de twee klinkers.
• Ayşe'yi tanıyorum ama adresini bilmiyorum.Ik ken Ayşe, maar haar adres weet ik niet.Tanımak gebruik je voor iemand die je ontmoet hebt, bilmek voor een feit zoals een adres. De apostrof scheidt de naam van -yi.
• biliyorumik weetbil·iyor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: nu bezig·um-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn
• bilmiyorumik weet nietbil·miyor-miyor / -mıyor / -muyor / -müyor: niet doen·um-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn
• bildikwij wistenbil·di-di, -dı, -du, -dü, -ti: de verleden tijd (geldi, yaptı)·kPersoonsuitgangen van de verleden tijd: -m, -n, -k, -niz, -ler

Let op

Nederlands „kennen” past bij mensen én bij antwoorden, dus leerlingen zeggen gauw Ayşe'yi biliyorum voor „ik ken Ayşe”. In het Turks klinkt dat alsof je feiten over haar weet. Voor iemand die je ontmoet hebt gebruik je tanımak: Ayşe'yi tanıyorum.

Probeer het zelf

1. Ik weet het antwoord. Zet bilmek (weten) in de duurvorm van de tegenwoordige tijd.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   biliyorum

   biliyorum: de stam bil- eindigt op een medeklinker, dus de volle -iyor volgt, en -um wijst op ben.

2. Je kent het adres niet. Zet bilmek (weten) in de ontkennende tegenwoordige tijd.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   bilmiyorsun

   bilmiyorsun: de ontkenning -mi- staat direct achter de stam en voor -yor, en -sun wijst op sen: bil-miyor-sun.

3. Ik ken Deniz persoonlijk. Kies het werkwoord dat bij een persoon past.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   tanıyorum

   tanıyorum: Deniz is iemand die je ontmoet hebt, dus het werkwoord is tanımak. De stam eindigt op de klinker ı, dus alleen -yor-um volgt.

4. De leerling wist de vraag niet. Zet bilmek (weten) in de ontkennende verleden tijd.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   bilmedi

   bilmedi: de ontkenning -me- staat voor de verleden tijd -di, en de vorm voor o heeft geen persoonsuitgang: bil-me-di.

Gebruik het vandaag

Schrijf vijf zinnen: twee feiten die je weet, een vaardigheid, een persoon die je kent en iets wat je niet weet. Controleer welk werkwoord elke zin nodig heeft.