yapmak: doen, maken

Het idee

De stam yap- eindigt op de stemloze klank p, daarom is de uitgang van de verleden tijd hard: yap + tı = yaptı, yaptım, yaptık. In de tegenwoordige tijd staat -ıyor achter de stam: yapıyorum, yapıyorsun, yapıyor. Met een zelfstandig naamwoord dekt yapmak veel dagelijkse bezigheden waarvoor het Nederlands andere werkwoorden gebruikt: kahvaltı yapmak (ontbijten), alışveriş yapmak (boodschappen doen), spor yapmak (sporten).

Voorbeelden

• Şimdi ne yapıyorsun?Wat ben je nu aan het doen?
• Dün akşam ödevimi yaptım.Gisteravond heb ik mijn huiswerk gemaakt.Algemeen blijft het zelfstandig naamwoord kaal (ödev yaptım); gaat het om bepaald huiswerk, dan krijgt het -i, hier ödevimi.
• Babam her sabah spor yapıyor.Mijn vader doet elke ochtend aan sport.
• Biz evde kahvaltı yaptık.Wij hebben thuis ontbeten.
• Ödev yapıyor musun?Ben je huiswerk aan het maken?Het vraagdeeltje staat los en neemt de persoonsuitgang over: yapıyorsun wordt yapıyor musun.
• Annem pazarda alışveriş yaptı.Mijn moeder heeft op de markt boodschappen gedaan.
• Akşam yemeği yapıyorum.Ik maak het avondeten.
• Özür dilerim, hata yaptım.Sorry, ik heb een fout gemaakt.
• yapıyorumik ben bezigyap·ıyor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: nu bezig·um-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn
• yaptıkwij hebben gedaanyap·tı-di, -dı, -du, -dü, -ti: de verleden tijd (geldi, yaptı)·kPersoonsuitgangen van de verleden tijd: -m, -n, -k, -niz, -ler
• yapmıyorsunuzjullie doen nietyap·mıyor-miyor / -mıyor / -muyor / -müyor: niet doen·sunuz-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn

Let op

Schrijf geen yapdım: na de stemloze p is de uitgang -tı, dus yaptım. En de p van een werkwoordsstam verzacht nooit zoals in kitap → kitabı: het is yapıyor, niet yabıyor.

Probeer het zelf

1. Schrijf yapmak in de verleden tijd voor ‘ik’: Gisteren heb ik huiswerk gemaakt.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yaptım

   yaptım: de stam eindigt op de stemloze p, dus komt er -tı, en -m staat voor ‘ik’.

2. Schrijf yapmak in de tegenwoordige tijd met -ıyor voor ‘wij’: Wij doen nu aan sport.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yapıyoruz

   yapıyoruz: de laatste klinker van de stam, a, is achter en ongerond, dus staat er ı voor yor; na de ronde o wordt ‘wij’ -uz.

3. Schrijf yapmak in de verleden tijd voor ‘zij’ (meervoud): Zij hebben vanochtend ontbeten.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yaptılar

   yaptılar: -tı door de stemloze p, dan -lar omdat de laatste klinker ı een achterklinker is.

4. Schrijf yapmak in de tegenwoordige tijd met -ıyor voor ‘jij’: Wat doe je nu?

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yapıyorsun

   yapıyorsun: na -ıyor krijgt ‘jij’ de uitgang -sun, omdat de klinker o achter en rond is.

Gebruik het vandaag

Schrijf drie zinnen over wat je gisteren deed en nu doet, elk met een vorm van yapmak.