Öğrencilerin durmak fiilini şimdiki, geçmiş, gelecek ve olumsuz geçmiş zamanda çekmeleri ve geçişsiz durmak ile ettirgen durdurmak arasındaki farkı görmeleri için kısa bir not.
Temel fikir
dur- gövdesinin ünlüsü kalın ve yuvarlak u'dur: -uyor ve -du ile duruyorum, durdum kurulur; gelecek zamanın iki biçimli eki ise -acak olur: duracağım. Gövde ünsüzle bittiği için şimdiki zaman eki tam -uyor olur, -yor kalmaz. Fiil hem “hareketi kesmek” (saat durdu) hem “bir yerde ayakta beklemek” (kapıda duruyorum) anlamında kullanılır.
| Kişi | Şimdiki zaman | Geçmiş zaman | Gelecek zaman | Olumsuz geçmiş |
|---|---|---|---|---|
| ben | duruyorum | durdum | duracağım | durmadım |
| sen | duruyorsun | durdun | duracaksın | durmadın |
| o | duruyor | durdu | duracak | durmadı |
| biz | duruyoruz | durduk | duracağız | durmadık |
| siz | duruyorsunuz | durdunuz | duracaksınız | durmadınız |
| onlar | duruyorlar | durdular | duracaklar | durmadılar |
Örnekler
- Yağmur dün akşam durdu.
- Biz kapının önünde duruyoruz.Burada durmak, bir yerde ayakta beklemek demektir; yer bulunma durumunda söylenir: önünde. Özne olan biz düşebilir.
- Saatim dün gece durdu.
- Çocuklar durmadan konuştu.Olumsuz gövde durma- ile -dan birleşir: “durmaksızın, ara vermeden”; sürekliliği anlatmanın olağan yoludur.
- Şoför arabayı okulun önünde durdurdu.Durmak geçişsizdir, nesne almaz. Nesne varsa durdurmak olur: arabayı durdurdu. Nesne yoksa: araba durdu.
- Lütfen burada durun.Saygılı ya da çoğul emir biçimi durun'dur. Tek bir arkadaşa yalnızca gövde söylenir: Dur!
- duruyorumduruyorŞimdiki zaman eki: -iyor / -ıyor / -uyor / -üyorumKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
- durmadıkdurmadıGeçmiş zamanın olumsuzu: -medi / -madıkGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- duracağızduracağGelecek zaman eki: -ecek / -acakızKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler “durdurmak” yerine arabayı durdum der; durmak geçişsiz olduğu için nesne almaz, nesneli anlatım ettirgen -dur- ile kurulur: arabayı durdurdum. Bir de durıyorum ya da duryorum yazanlar çıkar; ünsüzle biten gövdede tam ek ve gövde ünlüsüne uyum aranır.
Kendin dene
Şimdiki zamanla yazın (ben).
Cevabı veya örnek cevabı göster
duruyorum
duruyorum = dur + uyor + um. Ünsüzle biten dur- gövdesinden sonra şimdiki zaman eki, yor önündeki uyumlu u ünlüsüyle başlar.
Gelecek zamanla yazın (biz).
Cevabı veya örnek cevabı göster
duracağız
duracağız: gövde ünlüsü kalın olduğu için gelecek zaman eki -acak olur; k, ünlüyle başlayan -ız öncesinde ğ'ye döner.
Olumsuz geçmiş zamanla yazın (o).
Cevabı veya örnek cevabı göster
durmadı
durmadı: olumsuzluk eki -ma- gövde ile -dı arasına girer; üçüncü kişide kişi eki yoktur, tek bir taksi için yalnızca bu biçim uyar.
Geçmiş zamanla yazın (o).
Cevabı veya örnek cevabı göster
durdurdu
durdurdu: araba nesne olduğu için gövdeye ettirgen -dur- eklenir (dur-dur-); geçmiş zaman eki u'dan sonra -du olur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Şimdiki zamanla yazın (ben).
Gelecek zamanla yazın (biz).
Olumsuz geçmiş zamanla yazın (o).
Geçmiş zamanla yazın (o).
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden bir şeyin durmasını, kendi durdukları yeri ve durmayan bir aracı anlatan üç cümle yazmalarını, sonra durdurmak ile nesneli bir cümle kurmalarını isteyin; ek ünlülerini denetletin.